Niedoczynność tarczycy może dotyczyć od 5% do 10% populacji ogólnej, a częstość jej występowania wzrasta wraz z naszym wiekiem. Niezdiagnozowane choroby tarczycy nie tylko utrudniają nam codzienne funkcjonowanie, ale również prowadzą do zaburzeń w funkcjonowaniu różnych układów organizmu. Jakie objawy wskazują na niedoczynność tarczycy? 15 charakterystycznych oznak Niedoczynność tarczycy to zaburzenie, które polega na tym, że gruczoł ten produkuje zbyt mało hormonów w stosunku do zapotrzebowania organizmu. Konsekwencją może być ciągłe uczucie zmęczenia oraz senności, trudności z zapamiętywaniem, przyrost masy ciała, a nawet depresja. Niedoczynność jest najczęściej występującym Jeśli chorujesz na niedoczynność tarczycy, warto zwrócić uwagę na spożycie poniższych składników mineralnych i witamin: jodu, selenu, żelaza, cynku, witamin D, B12, E, C oraz beta-karotenu. Należy postarać się, aby przede wszystkim dostarczyć je wraz z dietą. Jest to możliwe, gdy nasza dieta jest bardzo różnorodna. Nadczynność tarczycy a ciąża. Nadczynność tarczycy u kobiety ciężarnej jest patologią, w której we krwi matki obserwuje się podwyższony poziom hormonów produkowanych przez tarczycę: tyroksyny oraz trijodotyroniny (natomiast obniżony poziom tych hormonów wskazuje na niedoczynność tarczycy). NIEDOCZYNNOŚĆ TARCZYCY (ICD-10: E03.01) OPIS PROCESU: Proces obejmuje wykonanie porady wstępnej zawierającej przeprowadzenie badania podmiotowego, przedmiotowego oraz zlecenie badań diagnostycznych (TSH, FT4) i ewentualnie zalecenia dodatkowe (np. profilaktyki jodowej). W ramach procesu lekarz POZ Vay Tiền Trả Góp Theo Tháng Chỉ Cần Cmnd Hỗ Trợ Nợ Xấu. Jedzenie soli w nadmiarze jest szkodliwe dla zdrowia. Okazuje się jednak, że całkowita rezygnacja z soli również nie jest dobrym rozwiązaniem. Wszysko ze względu na zawartość jodu w soli. O tym, jak ważny jest jod oraz jaką sól wybrać, informuje endokrynolożka, dr Luiza Napiórkowska. Lekarka w swoim wpisie na Instagramie podkreśla, że faktycznie, zawartość w soli chlorku sodu zwiększa ryzyko rozwoju wielu chorób, w tym nadciśnienia tętniczego, osteoporozy czy miażdżycy. Jednak sól może być również źródłem bardzo cennego składnika - jodu, który m. in. wspiera pracę układu nerwowego, tarczycy oraz poprawia kondycję skóry. Jak zauważa dr Napiórkowska, w redukcji spożywania soli sprawdzi się zasada "złotego środka". Nie powinno się z niej rezygnować całkowicie, a zamiast tego skupić się na rodzaju spożywanej soli. Jaką sól wybrać? Ze względu na dobroczynny wpływ jodu na organizm, dr Napiórkowska radzi, by sięgać po sól jodowaną. "Niedobory jodu w surowicy mogą mieć więc osoby, które nie spożywają na co dzień soli jodowanej, tylko np. himalajską niejodowaną lub inną sól niejodowaną. Dlatego kupując sól sprawdzajcie, czy jest ona jodowana, czy nie - taką informację znajdziecie zawsze na przodzie opakowania, wyraźnie zaznaczoną, nie trzeba jej szukać małym druczkiem na etykiecie" - tłumaczy dr Luiza Napiórkowska, endokrynolog, diabetolog. Spożywanie soli jodowanej może więc pomóc utrzymać odpowiedni poziom tego pierwiastka oraz zapobiec niedoborom. Jest to ważne dla nas - Polaków, gdyż nasz kraj należał do państw szczególnie narażonych na niedobór jodu. Lekarka przypomina, że z tego powodu w 1997 została wprowadzona obowiązkowa profilaktyka jodowa. Polegała ona na jodowaniu soli stosowanej w gospodarstwach domowych. Niedobory jodu wśród Polaków spowodowane są przede wszystkim dietą ubogą w ryby morskie i owoce morza, które są świetnym źródłem tego pierwiastka. Dlatego dobrym rozwiązaniem na utrzymanie odpowiedniego poziomu jodu jest wybór soli jodowanej. "Sól himalajska jest bardzo chętnie kupowana, dlatego jakiś czas temu również zaczęto ją jodować i można taką sól himalajską jodowaną dostać w sklepach" - tłumaczy endokrynolożka. Dlaczego jod jest tak ważny? Niedobory jodu mogą spowodować poważne konsekwencje zdrowotne. Zbyt mała ilość jodu jest często przyczyną zaburzeń związanych z pracą tarczycy, a w szczególności jej niedoczynnością. Jego rola jest więc bardzo ważna. Dr Napiórkowska podała również szczegółowe funkcje, jakie pełni ten pierwiastek w naszym organizmie: Umożliwia produkcję tyroksyny (T4) i trójjodotyroniny (T3) - hormonów tarczycy; Wspiera układ oddechowy, nerwowy; Pomaga w utrzymaniu funkcji poznawczych; Poprawia kondycję skóry. Zdrowe zakupy Nie każdy kardiolog powie Ci, że być może wcale nie cierpisz na zaburzenia układu krążenia, a pojawiające się u Ciebie objawy tak naprawdę są efektem nieprawidłowej pracy tarczycy. Jak to możliwe? Hormony tego gruczołu stymulują kurczliwość i pracę mięśnia sercowego, poprzez zwiększenie objętości wewnątrznaczyniowej i modulowanie układu współczulnego (część układu nerwowego odpowiedzialna za mobilizację organizmu). Jeśli cierpisz na chorobę Hashimoto - zapalenie gruczołu będące najczęstszą przyczyną pierwotnej jego niedoczynności - mogą pojawiać się u Ciebie nadciśnienie tętnicze, niewydolność krążenia, zaburzenia metabolizmu cholesterolu i rytmu pracy serca, a nawet miażdżyca. Na co jeszcze zwrócić uwagę? Problemy z tarczycą mogą dawać szereg niecharakterystycznych objawów ze strony różnych układów - nie tylko sercowo-naczyniowego. Przy niedoczynności do najczęstszych symptomów należą: ospałość i uczucie zmęczenia, depresja i złe samopoczucie, obniżenie koncentracji i zaburzenia pamięci, chrypka i zmatowienie głosu, spłycenie oddechu, łamliwość włosów i paznokci, bladość i szorstkość skóry, obrzęki podskórne (najczęściej w okolicy dłoni i powiek), spowolnienie perystaltyki jelit (zaparcia), przyrost wagi, zaburzenia miesiączkowania, osłabienie siły mięśniowej i zmysłów (głównie słuchu). Z kolei o nadczynności gruczołu mogą świadczyć: nasilona potliwość, obrzęki i czerwone plamy na podudziach, sztywne i rzadkie włosy, duszności nawet po lekkim wysiłku, nasilenie objawów astmy lub chorób płuc, zwiększenie apetytu - zwłaszcza na wysokoenergetyczne produkty, biegunki i niecharakterystyczne bóle brzucha, nieregularny cykl miesiączkowy, nadmierna drażliwość, nerwowość, bezsenność, drżenie rąk i osłabienie mięśni nóg, łzawienie lub pieczenie oczu, światłowstręt. Tarczyca i serce: nietypowe połączenia Hormony tarczycy kontrolują funkcje życiowe praktycznie całego organizmu, w tym procesy homeostazy (równowagi) i prawidłową czynność układu sercowo-naczyniowego1. W badaniach epidemiologicznych potwierdzono, że u osób z autoimmunizacyjnymi chorobami tarczycy (jak Hashimoto lub Gravesa-Basedowa) rośnie prawdopodobieństwo występowania schorzeń układu sercowo-naczyniowego, a nawet stosunkowo nieduże wahania stężenia hormonów tego gruczołu mogą oddziaływać na pracę mięśnia sercowego i prowadzić do patologicznych zmian w jego obrębie2. To zwiększone ryzyko nieprawidłowego funkcjonowania układu krążenia wynika ze skumulowanych procesów: zarówno samych zaburzeń hormonalnych, jak i cytotoksycznego działania autoprzeciwciał. Toczący się w tych schorzeniach proces autoimmunizacji i związany z nim stan zapalny nie tylko powodują nieprawidłową odpowiedź układu odpornościowego (co staje się przyczyną niedoczynności lub nadczynności tarczycy), ale również determinują zaburzenia czynności mięśnia sercowego. W efekcie niedoczynność może być przyczyną częstoskurczów i migotania komór, a nawet groźnych dla życia zaburzeń rymu pracy serca3. Hashimoto należy też do czynników powodujących zapalenie mięśnia sercowego, czyli stan zapalny objawiający się przede wszystkim kłującym bólem w klatce piersiowej i kołataniem serca4. Czasem prowadzi ono do niewydolności, a nawet nagłego zgonu. Niedoczynność tarczycy: śmiertelne zagrożenie Dużo rzadziej mówi się o tym, że niedoczynność tarczycy może być przyczyną nabytego zespołu wydłużonego QT. To rodzaj komorowego zaburzenia serca, któremu towarzyszy częstoskurcz typu torsade de pointes będący przyczyną omdleń i nagłej śmierci u zdrowych, młodych osób5. Jego objawy pojawiają się najczęściej pod wpływem wysiłku fizycznego lub silnego stresu. Znane są przypadki napadowych, zagrażających życiu częstoskurczów spowodowanych wydłużeniem odstępu QT w przebiegu niedoczynności tarczycy6. Okazuje się, że prawidłowa kurczliwość mięśnia sercowego zależy od aktywności trijodotyroniny (T3) - hormonu tarczycy, który pobudza syntezę białek odpowiedzialnych za szybki skurcz mięśnia sercowego7. Głęboka niedoczynność tarczycy, a w konsekwencji obniżenie ekspresji T3 w komórkach serca, czyli kardiomiocytach, może powodować pogorszenie jego kurczliwości, zwolnienie częstości pracy i szybkości przewodzenia bodźców. Staje się to przyczyną bradykardii (stan, w którym częstość akcji serca wynosi poniżej 60 razy na min) i wydłużenia odstępu QT, a w konsekwencji - groźnych dla życia zaburzeń rytmu serca, w tym właśnie częstoskurczu typu torsade de pointes. Wszechstronne hormony Trijodotyronina (T3) po przeniknięciu przez błonę komórkową łączy się z licznymi białkami obecnymi w mitochondriach i reguluje ich syntezę. Działanie tego hormonu ujawnia się praktycznie we wszystkich organach, stąd objawy nieprawidłowego stężenia T3 mogą być bardzo różne. To trijodotyronina reguluje aktywność kanałów sodowych, potasowych i wapniowych, kontroluje czynność pompy sodowo-potasowej (enzymu odpowiedzialnego za transport sodu i potasu), powoduje wzmożone wytwarzanie enzymów odpowiedzialnych za metabolizm węglowodanów i tłuszczów, a nawet uczestniczy w regulacji stężenia cholesterolu, wpływając na odpowiednie receptory wątrobowe8. Co więcej, prawidłowe stężenie hormonów tarczycy odgrywa ważną rolę w procesach rozwoju i dojrzewania organizmu, a ich niedobór w okresie niemowlęcym prowadzi do nieodwracalnych zmian w mózgu i niedorozwoju umysłowego. Wracając do układu sercowo-naczyniowego, przy niedoczynności tarczycy dochodzi do upośledzenia procesów rozkładu trójglicerydów i obniżenia stężenia wolnych kwasów tłuszczowych w krwiobiegu. Większość tkanek potrzebuje ich jako źródła energetycznego. Dodatkowo rośnie stężenie cholesterolu całkowitego, trójglicerydów i homocysteiny. Nadczynność równie szkodliwa dla serca Także nadmierna produkcja hormonów tarczycy odbija się na funkcjonowaniu układu krążenia. W przebiegu jej nadczynności dochodzi do poszerzenia lewej komory i nadciśnienia płucnego, które upośledzają czynność skurczową i rozkurczową serca1. Pacjenci ze zdiagnozowaną nadczynnością najczęściej zmagają się z kołataniem serca, zwłaszcza w czasie wysiłku fizycznego. U osób, które wcześniej cierpiały na chorobę niedokrwienną serca, zwiększone zapotrzebowanie mięśnia sercowego na tlen nasila bóle dławicowe w klatce piersiowej. Dolegliwości te mogą jednak pojawiać się również u pacjentów bez wcześniejszych epizodów wieńcowych - zwłaszcza u kobiet. Migotanie przedsionków występuje u ok. 10% chorych z nadczynnością tarczycy, ale u osób starszych odsetek ten jest większy i wynosi ok. 25-35%. W badaniu z udziałem ponad 40 tys. pacjentów z jawną nadczynnością tarczycy u 8,3% obserwowano migotanie przedsionków, a jego ryzyko rosło u mężczyzn, osób starszych oraz w przypadku współistnienia choroby niedokrwiennej serca, niewydolności serca i wady zastawkowej2. W nadczynności tarczycy trzykrotnie wzrasta też ryzyko utrwalenia się migotania przedsionków. Również subkliniczna postać (niedająca objawów) nadczynności narządu powoduje wzrost częstości epizodów wieńcowych, niewydolności serca, migotania przedsionków i innych zdarzeń sercowo-naczyniowych3. Prawdopodobnie, zgodnie z metaanalizą obejmującą dane ponad 52 tys. pacjentów, wiąże się również z większą śmiertelnością w związku z tymi schorzeniami, zwłaszcza u pacjentów ze stężeniem TSH 10 mU/l. Przy mniejszych stężeniach (4,5-10 mU/l) w dużych badaniach klinicznych nie stwierdzono korzyści takiego leczenia. W metaanalizie 12 badań klinicznych z udziałem pacjentów z subkliniczną niedoczynnością tarczycy nie wykazano również wpływu lewotyroksyny na stężenia cholesterolu i trójglicerydów10. W innej analizie niewielkie korzyści ze stosowania leku odnotowano tylko u pacjentów z grupy wiekowej 40-70 lat: w ciągu prawie 8 lat obserwacji 4,2% z nich przebyło epizod choroby niedokrwiennej serca, podczas gdy w grupie nieleczonej było to 6,6%. Podobnej zależności nie odnotowano jednak w grupie osób powyżej 70. a co więcej - po leczeniu lewotyroksyną częściej pojawiały się u nich epizody migotania przedsionków11. Z drugiej strony również pacjenci kardiologiczni powinni zwracać szczególną uwagę na kondycję tarczycy. Amiodaron - najczęściej stosowany lek antyarytmiczny - może wywoływać liczne skutki uboczne, w tym powodować nieprawidłową pracę tego gruczołu. Po pierwsze, ma budowę chemiczną zbliżoną do trijodotyroniny i czasem zaburza metabolizm tego hormonu. Po drugie - zawiera 75 mg jodu w 200 mg tabletce, której metabolizm dostarcza w ciągu doby ok. 6-8 mg jodu12. W efekcie u 2-15% pacjentów stosowanie amiodaronu prowadzi do nadczynności, a nawet u 20% do niedoczynności tarczycy. Co prawda po odstawieniu leku zazwyczaj udaje się wyrównać pracę gruczołu, nie należy jednak lekceważyć tego potencjalnego skutku ubocznego. Bibliografia Choroby Serca i Naczyń 2016; 13 (3): 214-221 Choroby Serca i Naczyń 2017; 14 (1): 30-38 Folia Cardiologica Excerpta 2007; 2: 255-258 Kardiologia po Dyplomie 2014; 13 (5): 39-44 Choroby Serca i Naczyń 2006; 3 (1): 41-46 Acta Med Scand 1983; 213: 231-235; Kardiol Pol 2003; 58: 224-226 Thyroid 2002; 12: 467-471 JAMA 2004; 292: 2591-2599; Endocr Rev 2005; 26: 704-728 J Clin Endocrinol Metab 2008; 93: 2998-2907; J Clin Endocrinol Metab 2004; 89: 3365-3370 Cochrane Database Syst Rev 2007; 18(3): CD003419 Arch Intern Med 2012; 172 (10): 811-817 Postępy Nauk Medycznych 2012; 11: 882-888 Obecnie problemy z tarczycą w pewien sposób można uznać za chorobę cywilizacyjną. Nie bez znaczenia jednak są także Twoje geny. Choć choroby tarczycy dzielą się głównie na nadczynność i niedoczynność tarczycy, to musisz wiedzieć, że mają ogromny wpływ na Twoje funkcjonowanie i zdrowie ogólnie. Od utrzymywania ciepłoty ciała, po funkcjonowanie układu nerwowego czy pokarmowego. Tak jak w przypadku innych narządów – tarczyca może się źle wykształcić albo nie wykształcić w ogóle, a także po prostu źle funkcjonować. Na czym polegają problemy z tarczycą i co dalej, jeśli masz problemy hormonalne? Spis treści: Niedoczynność tarczycy – na czym polega?Jakie są objawy niedoczynności tarczycy?Przyczyny niedoczynności tarczycyPierwotna niedoczynność tarczycy – co musisz o niej wiedzieć?Wtórna niedoczynność tarczycyDiagnozowanie chorób tarczycy i niedoczynnościCzy niedoczynność tarczycy można wyleczyć?Dbanie o siebie to dbanie także o prawidłową pracę tarczycy Niedoczynność tarczycy – na czym polega? Niedoczynność tarczycy (zwana także hipotyreozą) to zespół objawów chorobowych związany z niedoborem hormonów tarczycy w organizmie. Hormonów tarczycy może być także za dużo i wtedy mówi się o nadczynności tarczycy, którą także trzeba leczyć. Tarczyca jest zbudowana z dwóch płatów i znajduje się u nasady szyi, w bliskim sąsiedztwie krtani. A czym właściwie jest tarczyca i za co odpowiada? Tarczyca jest gruczołem, który wydziela trzy hormony: tyroksynę (T4); trójjodotyroninę (T3); kalcytoinę. Mają one wpływ na funkcjonowanie całego organizmu. Ich niedobór wiąże się występowaniem objawów ze strony niemal każdego układu w ciele człowieka: pokarmowego, oddechowego, krwionośnego, krwiotwórczego, rozrodczego, nerwowego. Uwierz – tarczyca reguluję pracę naprawdę całego Twojego organizmu. Niedobór hormonów tarczycy wpływa negatywnie nie tylko na pracę organizmu w środku, ale także na zewnątrz. Złą pracę tarczycy widać często po skórze i cerze osoby chorej, włosach, paznokciach, a także... po wadze. Czy niedoczynność tarczycy może doprowadzić do bardzo poważnych konsekwencji? Niestety... tak. Nieleczona hipotyreoza może doprowadzić do przełomu hipometabolicznego, objawiającego się: patologiczną sennością, a nawet śpiączką; obniżeniem temperatury ciała do 25-32 stopni Celsjusza,; drgawkami; zaburzenia oddychania; obrzękami. Jeśli do takiej sytuacji dojdzie – to najprawdopodobniej nie obędzie się bez pobytu w szpitalu. Dlaczego? Ponieważ przełom hipometaboliczny może powodować także kwasicę oddechową, łącznie z obecnością płynu w jamach opłucnowych i worku osierdziowym – a to jest już bezpośrednie zagrożenie życia. Poza tym... Niedoczynność tarczycy dzieli się na cztery podstawowe rodzaje choroby: pierwotną niedoczynność tarczycy; wtórną niedoczynność tarczycy; wrodzoną niedoczynność tarczycy; nabytą niedoczynność tarczycy. Co ważne – pierwotnej niedoczynności nie należy mylić z wrodzoną. Pierwotna niedoczynność tarczycy jest związana ze zmianami w samym gruczole tarczowym, w odróżnieniu od wtórnej, która jest wynikiem chorób przysadki lub podwzgórza. Pod pojęciem wrodzonej niedoczynności kryje się zespół objawów ujawniający się w życiu płodowym lub tuż po urodzeniu. Tę postać choroby różnicuje się z nabytą niedoczynnością tarczycy, który objawia się w późniejszym życiu. Jakie są objawy niedoczynności tarczycy? Jeśli chorujesz na niedoczynność tarczycy lub jesteś w trakcie stawiania diagnozy, ważne jest, aby dokładnie obserwować swój organizm. I mieć świadomość tego, z jakimi objawami możesz się spotkać, jeśli w Twoim organizmie jest za mało hormonów tarczycowych. Przede wszystkim powinno się zwrócić uwagę na takie symptomy, jak: ciągła senność; zmęczenie; osłabienie mięśniowe; nieregularne cykle miesiączkowe; częste zaparcia; impotencja; spadek libido; problemy z pamięcią oraz koncentracją; sucha i ziemista skóra twarzy; łamliwe i rozdwajające się paznokcie; wypadające włosy; zaburzenia miesiączkowania; zaburzenia dojrzewania płciowego u dzieci; obrzęk podskórny (puchnięcie twarzy); ochrypły głos; niepłodność; skłonność do nadwagi; problem ze zrzuceniem zbędnych kilogramów; opuchnięcia ciała, zwłaszcza kostek, stawów, dłoni; spadek odporności – częste przeziębienia; stany lękowe; zmienne nastroje, w tym skłonność do depresji; zasinienia pod oczami; nietolerancja zimna - uczucie chłodnych stóp i dłoni nawet latem. Jeśli zauważysz tego typu objawy (oczywiście – pewnie nie wszystkie na raz), to lepiej skonsultuj się z lekarzem pierwszego kontaktu, który zapewne pokieruje Cię do lekarza endokrynologa. Już połączenie nawet dwóch czy trzech objawów razem może sugerować jakieś nieprawidłowości w funkcjonowaniu Twojego organizmu. Dlaczego zgłoszenie się do lekarza jest takie ważne? Ponieważ choroby tarczycy mogą mieć także postać subkliniczną, czyli utajnioną. Ciężko czasem wtedy połączyć dane objawy akurat z chorobami tarczycy, które często zrzucane są na barki stresu i codziennych problemów. Jakie to objawy? Są to, zaparcia; bóle głowy; obniżony nastrój; ciągłe zmęczenie. Przyczyny niedoczynności tarczycy Z jakich przyczyn może dojść do niedoczynności tarczycy? Musisz wiedzieć, że Twój styl życia (np. rodzaj pracy czy aktywność fizyczna lub jej brak) mają ogromne znaczenie w kontekście chorób przewlekłych, tj. choroby tarczycy. Nie bez znaczenia są także Twoje uwarunkowania genetyczne. Jeśli w Twojej rodzinie znane są przypadki osób, które cierpią z powodu problemów z tarczycą – nie bagatelizuj tego. Badaj się co najmniej raz w roku i zwracaj uwagę na sygnały, jakie wysyła Twój organizm. A co jeszcze może być przyczyną niedoczynności tarczycy? Można wśród nich wyróżnić: stan po operacyjnym usunięciu tarczycy, która została przeprowadzona np. z powodu woli guzkowych czy raka tarczycy; chorobę Hashimoto, czyli autoimmunologiczne i przewlekłe zapalenie tarczycy; stan po leczeniu jodem promieniotwórczym (np. z powodu choroby Gravesa-Basedowa); inne zapalenia gruczołu tarczycy, np. poporodowe zapalenie tarczycy, które może ustąpić po paru miesiącach; wtórną niedoczynność tarczycy spowodowaną chorobami przysadki mózgowej; polekową niedoczynność tarczycy. Pierwotna niedoczynność tarczycy – co musisz o niej wiedzieć? Zgodne z powyższą klasyfikacją – pierwotna niedoczynność tarczycy może być wrodzona lub nabyta. Z czego to wynika? Wrodzona pierwotna niedoczynność tarczycy ma najczęściej związek z zaburzeniami rozwojowymi tarczycy, takimi jak: agenezja, czyli całkowity brak narządu; aplazja – niewykształcenie narządu; hipoplazja – niedorozwój gruczołu; ektopia – lokalizacja tarczycy w nietypowym miejscu. Zdarza się także, że wrodzona postać choroby jest wynikiem dyshormonogenezy, czyli zaburzeń syntezy hormonów tarczycy. Co warto podkreślić, wrodzona pierwotna niedoczynność tarczycy występuje stosunkowo rzadko. W Polsce zdarza się u 1 na 4000 noworodków i prowadzi do upośledzenia w rozwoju fizycznym i psychicznym, określanego dawniej kretynizmem. Niedoczynność tarczycy u dziecka, które skończyło trzeci rok życia, nie skutkuje poważnymi konsekwencjami w rozwoju umysłowym i fizycznym. Nie oznacza to jednak, że nie należy jej leczyć... A jakie są przyczyny nabytej niedoczynności? Wśród najczęstszych przyczyn nabytej pierwotnej hipotyreozy wymienia się: chorobę Hashimoto (przewlekłe limfocytowe zapalenie tarczycy); podostre zapalenie tarczycy (choroba de Quervaine'a); poporodowe zapalenie tarczycy; niedoczynność jatrogenną, czyli związana z zażywanymi lekami, wywołaną radioterapią okolicy szyi, terapią radioaktywnym jodem lub tyreoidektomią (usunięciem tarczycy). Wtórna niedoczynność tarczycy (tzw. niedoczynność tarczycy drugorzędowa i trzeciorzędowa) Wtórna niedoczynność tarczycy także może mieć charakter wrodzony lub nabyty. Nabyta rozwija się najczęściej na skutek choroby nowotworowej zlokalizowanej w okolicy przysadki lub podwzgórza, choroby autoimmunologicznej lub choroby Sheehana. Może być także wynikiem operacji neurochirurgicznej. Choć trzeba przyznać, że wrodzona niedoczynność zdarza się niezwykle rzadko, najczęściej jest wynikiem wrodzonych zaburzeń podwzgórzowo-przysadkowych. Wtórną niedoczynność tarczycy dzieli się także na drugorzędową oraz trzeciorzędową. Ta drugorzędowa jest związana z chorobami przysadki. Trzeciorzędowa niedoczynność tarczycy jest z kolei wynikiem chorób podwzgórza. Jak wiesz, funkcje hormonalne tarczycy reguluje bowiem układ podwzgórzowo-przysadkowy. Podwzgórze wydziela hormon o nazwie tyreoliberyna (TRH), który pobudza przysadkę mózgową do produkcji tyreotropiny (TSH), która ma wpływ na funkcjonowanie tarczycy. Generalnie układ podwzgórzowo-przysadkowy reguluje pracę gruczołów dokrewnych, nie tylko tarczycy, ale także: nadnerczy, jajników, jąder, czyli po prostu męskich i żeńskich układów rozrodczych. Odpowiada za homeostazę hormonalną całego organizmu, utrzymanie gospodarki wodno-lektrolitowej, procesy rozrodcze, wzrost i rozwój organizmu. Diagnozowanie chorób tarczycy i niedoczynności Jeśli zaobserwujesz u siebie jakieś objawy niedoczynności tarczycy, to zazwyczaj pierwszym krokiem po wizycie u lekarza rodzinnego jest przeprowadzenie badań. Jakich? Najlepiej tych z krwi – czyli stężenia TSH. Jeżeli wynik będzie powyżej lub poniżej normy, może sugerować to choroby tarczycy. Możesz od razu wykonać także badania fT3 i fT4, które będą pomocne do ustalenia przyczyn problemów z tarczycą. Do tego pakietu dobrze jest dołączyć także anty-TPO oraz anty-TG, czyli badania przeciwciał tarczycowych. Za cały taki pakiet zapłacisz około 150-250 zł, ale zdarza się, że przychodnie dają upust na konkretne pakiety badań, w tym przypadku tarczycowe, dlatego możesz je wtedy zakupić taniej, niż każdy wynik pojedynczo. Choć w pierwszej kolejności (a przynajmniej na ustalenie czy jest to niedoczynność czy nadczynność) wystarczy TSH oraz fT4. Czy możesz zrobić badania na niedoczynność tarczycy za darmo? Lekarz w poradni rodzinnej może przepisać Ci także badanie na NFZ, ale jedynie na TSH, fT3 i fT4. Badania przeciwciał możliwe są do skierowania tylko przez poradnię specjalistyczną. Musisz jednak pamiętać, że aby zbadać hormony z krwi – musisz być na czczo, najlepiej od rana, do 2 godzin od obudzenia. A jak jeszcze można zdiagnozować niedoczynność tarczycy? W tym celu lekarz także może zalecić wykonanie badania USG tarczycy. Nie musisz się do niego specjalnie przygotowywać, wystarczy ubranie, które nie będzie przeszkadzało w badaniu obrazowym w okolicach szyi. Na przykład w przypadku choroby Hashimoto będzie wyraźnie obniżona echogeniczność tarczycy na obrazie aparatu ultrasonograficznego. Za takie badanie prywatnie zapłacisz około 100-200 zł w zależności od kliniki/przychodni i miejsca zamieszkania. Jeśli chcesz mieć przeprowadzone badania w ramach NFZ, to najpierw musisz udać się na wizytę do poradni rodzinnej. Lekarz następnie przepisuje skierowanie do poradni endokrynologicznej, w której musisz umówić się na wizytę (podobnie jak z badaniami krwi). Czy niedoczynność tarczycy można wyleczyć? Niestety niedoczynność tarczycy jest chorobą przewlekłą, a to znaczy, że w przypadku większości pacjentów leczenie jest konieczne do końca życia. Jeśli diagnoza lekarza endokrynologa jest trafna a dawki leków dobrze dobrane – to choroba nie zagraża Twojemu życiu ani zdrowiu. Musisz jednak uważać na swój organizm, należy regularnie odwiedzać lekarza i przyjmować leki. Zaniechanie leczenia lub zmienianie dawek leków na własną rękę może prowadzić do poważnych konsekwencji. Zwłaszcza dla kobiet spodziewających się dziecka, ponieważ nieprawidłowa praca tarczycy może doprowadzić do wad rozwojowych, np. upośledzeń umysłowych różnego typu, a także: rozregulowanych procesów metabolicznych, złej czynności serca, nieprawidłowego przewodnictwa nerwowo-mięśniowego u dziecka. Co więcej – mogą być po prostu problemy z zajściem w samą ciążę lub z jej utrzymaniem. Dlatego dbanie o odpowiednie wyniki tarczycy tak bardzo jest kontrolowane w okresie starań o dziecko, jak i podczas samej ciąży. Pamiętaj, że zbilansowana dieta, aktywność fizyczna a także po prostu zdrowe podejście do codziennych obowiązków (np. unikanie stresu), z pewnością wpływa na stan Twojej tarczycy. Warto mieć to na uwadze myśląc o profilaktyce swojego zdrowia. Leczenie tarczycy polega na zastąpieniu organizmowi hormonu, którego sam nie wydziela, lub wydziela za mało, czyli syntetyczną lewotyroksyną. Dostępne są obecnie następujące dawki leków na niedoczynność z lewotryksyną: Euthyrox: Euthyrox 25 µg (50 i 100 tabletek); Euthyrox 50 µg (50 i 100 tabletek); Euthyrox 75 µg (50 i 100 tabletek); Euthyrox 100 µg (50 i 100 tabletek); Euthyrox 112 µg (50 tabletek); Euthyrox 125 µg (50 i 100 tabletek); Euthyrox 150 µg (50 i 100 tabletek); Euthyrox 175 µg (50 tabletek) Letrox: Letrox 50 µg (50 tabletek); Letrox 75 µg (50 tabletek); Letrox 100 µg (50 tabletek); Letrox 125 µg (50 tabletek); Letrox 150 µg (50 tabletek). Jak je przyjmować? Leki na tarczycę zawsze (chyba, że inaczej zaleci lekarz) przyjmuje się na czczo w indywidualnie dobranej dawce, najlepiej około pół godziny do godziny maksymalnie przed pierwszym posiłkiem. Warto mieć zawsze blister z lekami obok łóżka tak, żeby zaraz po przebudzeniu móc zażyć lekarstwo. Pamiętaj – leki należy popijać zawsze wodą! Dbanie o siebie to dbanie także o prawidłową pracę tarczycy Jak zadbać o lepsze zdrowie i tarczycę? Przede wszystkim: Dbaj o odpowiednią dawkę snu i odpoczynku. Dobrze, jeśli będziesz kłaść się spać codziennie mniej więcej o tych samych godzinach i spać co najmniej 6-8 godzin na dobę. Sen jest bardzo ważny nie tylko dla dobrego samopoczucia, ale także dla prawidłowej pracy układu hormonalnego. Zadbaj o właściwą podaż selenu, magnezu oraz jodu, które mają ogromne znaczenie dla funkcjonowania tarczycy. Selen i magnez pomagają organizmowi w większym wchłanianiu jodu, który jest dla tarczycy niezbędny. Można go zażywać w formie jodowane soli kuchennej wykorzystywanej do solenia potraw. Suplementuj witaminy – z grupy B (np. B6 czy B12) oraz witaminy C, D i E. Najlepiej w postaci owoców i warzyw. Dobrze jest zbadać poziomy poszczególnych poziomów witamin w organizmie, aby wiedzieć, w jakiej ilości suplementować konkretne składniki. Staraj się zdrowo odżywiać i unikać przetworzonych produktów, tj. biały cukier czy słodycze. Niewskazane są także potrawy typu fast-food. Tarczyca szczególnie mocno odczuwa wszelkie niedobory makroelementów w organizmie. Staraj się także unikać chemii, lepiej zastąp kosmetyki do pielęgnacji ciała tymi o składnikach naturalnych - w końcu skóra to największy organ człowieka i to czym się myjesz, naprawdę ma znaczenie. Oczywiście... bierz leki wedle zaleceń swojego lekarza endokrynologa i zawsze badaj się regularnie. Hormony z krwi, USG tarczycy a także po prostu zwykła morfologia – mogą naprawdę wiele powiedzieć o stanie Twojego zdrowia. Unikaj stresu. Oczywiście w dzisiejszych czasach jest to naprawdę utrudnione (żeby nie powiedzieć - niemożliwe), jednak dbaj o odpowiedni relaks po pracy i dobre stosunki z najbliższymi. Może wyjście do kina raz w tygodniu? Postaraj się także mieć czas, chociaż pół godziny dziennie – tylko dla siebie. Długotrwały stres może doprowadzić do rozwoju choroby Hashimoto, ze względu na pobudzenie procesów autoimmunologicznych. Treści z działu "Wiedza o zdrowiu" z serwisu mają charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny i nie mogą zastąpić kontaktu z lekarzem lub innym specjalistą. Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za wykorzystanie porad i informacji zawartych w serwisie bez konsultacji ze specjalistą. Spis treści Co powoduje niedoczynność tarczycy Objawy niedoczynności tarczycy Choroba Hashimoto Leki na niedoczynność tarczycy Czy można wyleczyć niedoczynność tarczycy Kiedy zbadać stężenie TSH, FT3 i FT4 Co to jest niedoczynność tarczycy i jakie są przyczyny niedoczynności tarczycy? Niedoczynność tarczycy jest zaburzeniem, w którym tarczyca produkuje za mało hormonów w stosunku do potrzeb organizmu. Tarczyca jest małym narządem położonym u podstawy szyi, zaliczanym do gruczołów wydzielania wewnętrznego (zob. rycinę poniżej). Odpowiada za wytwarzanie i uwalnianie dwóch hormonów: trijodotyroniny (T3) oraz tyroksyny (T4) regulujących funkcję większości tkanek organizmu, oraz wpływających na metabolizm naszego organizmu i termogenezę (produkcję ciepła). Czynność tarczycy jest kontrolowana przez przysadkę mózgową, która uwalnia hormon tyreotropowy (TSH) pobudzający tarczycę do produkcji T3 i T4. Czynność tarczycy i przysadki pozostają w ścisłej zależności (ujemne sprzężenie zwrotne): podwyższone stężenie hormonów tarczycy powoduje zmniejszenie uwalniania TSH przez przysadkę, a niedobór hormonów stymuluje produkcję TSH. Do najczęstszych przyczyn niedoczynności tarczycy w Polsce zalicza się: chorobę Hashimoto czyli przewlekłe autoimmunologiczne (limfocytowe) zapalenie tarczycy. Choroba o podłożu autoimmunologicznym, wywołana przez własne przeciwciała, w której dochodzi do powstawania niebolesnego zapalenia w tarczycy, powoli (przez lata) niszczącego tarczycę i prowadzącego do zmniejszenia produkcji hormonów. stan po operacyjnym usunięciu tarczycy. Operacja tarczycy może być przeprowadzona z różnych powodów (wole guzkowe, choroba Gravesa i Basedowa, rak tarczycy). W wyniku usunięcia całej tarczycy dochodzi do trwałej niedoczynności tarczycy. Stopień niedoczynności tarczycy w przypadku usunięcia części tarczycy (np. jednego płata) zależy od zakresu operacji. stan po leczeniu jodem promieniotwórczym. Leczenie jodem promieniotwórczym (jodem radioaktywnym; 131I) może być przeprowadzone z różnych powodów (np. choroba Gravesa i Basedowa, wole guzkowe nadczynne). Wśród rzadszych przyczyn niedoczynności tarczycy należy wymienić: inne zapalenia tarczycy (np. podostre zapalenie tarczycy, poporodowe zapalenie tarczycy); w tych przypadkach niedoczynność tarczycy może być przemijająca polekową niedoczynność tarczycy (np.: amiodaron, interferon) wtórną niedoczynność tarczycy w przebiegu chorób przysadki (patrz: Niedoczynność przysadki). Jak często występuje niedoczynność tarczycy? Niedoczynność tarczycy jest najczęstszym zaburzeniem czynności tarczycy; występuje u około 5% dorosłych kobiet i u ok. 1% mężczyzn. Choć częstość niedoczynności tarczycy wzrasta z wiekiem (zwłaszcza u osób powyżej 60 rż.), choroba występuje również u ludzi młodych i dzieci. Niedoczynność tarczycy w przebiegu choroby Hashimoto często występuje u członków rodziny. Objawy niedoczynności tarczycy Ryc. 1. Tarczyca jest małym narządem położonym u podstawy szyi Główne objawy sugerujące niedoczynność tarczycy to: uczucie ciągłego zimna zmęczenie/senność depresja zaburzenia pamięci przyrost masy ciała rzadsze oddawanie stolca/zaparcia spowolnienie czynności serca, niskie ciśnienie tętnicze sucha łuszcząca się blada skóra, suche włosy zaburzenia miesiączkowania, niepłodność. W badaniach laboratoryjnych można stwierdzić podwyższone stężenie cholesterolu, niedokrwistość. Objawy niedoczynności tarczycy mogą mieć różne nasilenie, od łagodnego do bardzo ciężkiego. Osoby z łagodną niedoczynnością tarczycy mogą nie zaobserwować u siebie żadnego z wymienionych objawów, lecz jeśli problem nie zostanie wykryty i leczony, choroba może podstępnie się rozwijać. Skutki ciężkiej niedoczynności tarczycy mogą obejmować choroby serca, niepłodność, a w bardzo ciężkich przypadkach nawet śpiączkę. Zobacz film: Jak pacjenci opisują objawy wskazujące na niedoczynność tarczycy Materiał MSD Polska Sp. z Co zrobić w razie wystąpienia objawów sugerujących niedoczynność tarczycy? W przypadku pojawienia się objawów sugerujących niedoczynność tarczycy należy się zgłosić do lekarza rodzinnego, który po badaniu lekarskim (po zebraniu wywiadu i po badaniu) zdecyduje o konieczności oznaczenia TSH. Okresowe badania TSH powinny być również wykonywane u osób, u których w rodzinie stwierdzono chorobą Hashimoto (zob. Choroba Hashimoto). Szczególnie ważne jest rozpoznanie niedoczynności tarczycy u kobiet planujących ciążę, ponieważ ten stan jest bardzo niekorzystny zarówno dla matki, jak i płodu (zob. Niedoczynność tarczycy w ciąży). Stąd wielu specjalistów zaleca wykonanie badania TSH u każdej kobiety planującej ciążę. Przeczytaj też odpowiedź lekarza: Niedoczynność tarczycy w praktyce lekarza rodzinnego – kiedy do specjalisty? Rozpoznanie niedoczynności tarczycy W celu potwierdzenia niedoczynności tarczycy konieczne jest wykonanie badań hormonalnych. Wstępne badanie oceniające czynność tarczycy (stężenie TSH we krwi) może zlecić lekarz rodzinny. Jeżeli uzyskany wynik będzie nieprawidłowy (powyżej górnej granicy normy), konieczny jest pomiar stężenia tyroksyny (FT4). Pierwotną niedoczynność tarczycy (związaną z chorobą tarczycy, a nie chorobą przysadki) rozpoznaje się jeżeli podwyższonemu stężeniu TSH towarzyszy obniżone stężenie FT4. Ryc. 2. USG tarczycy pomaga ustalić przyczynę niedoczynności tarczycy W przypadku rozpoznania niedoczynności tarczycy lekarz będzie się starał ustalić jej przyczynę. W tym celu pomocne jest: USG tarczycy; w chorobie Hashimoto można stwierdzić zmniejszoną wielkość tarczycy oraz obniżoną echogeniczność. Oznaczenie stężeń przeciwciał przeciwtarczycowych w surowicy, a zwłaszcza przeciwciał przeciwko tyreoperoksydazie (anty-TPO) lub przeciwko tyreoglobulinie (anty-TG): podwyższone stężenie anty-TPO jest charakterystyczne dla choroby Hashimoto. Leczenie niedoczynności tarczycy Niedoczynność tarczycy leczy się przyjmując regularnie brakujące hormony tarczycy. Lewotyroksyna produkowana syntetycznie jest identyczna i ma takie samo działanie jak hormon wytwarzany w tarczycy. W Polsce istnieje wiele preparatów lewotyroksyny, które mogą się różnić między sobą efektem działania; stąd najlepiej zawsze przyjmować ten sam preparat. Regularne przyjmowanie brakujących hormonów tarczycy prowadzi do normalizacji stężenia TSH oraz powrotu prawidłowego funkcjonowania organizmu. Większość chorych może być leczona ambulatoryjnie. Osoby z ciężką niedoczynnością tarczycy lub z współistniejącymi poważnymi chorobami (np. choroba serca) mogą początkowo wymagać leczenia w szpitalu. Przeczytaj też odpowiedź lekarza: Niedoczynność tarczycy i nadciśnienie tętnicze a hipoglikemia Lewotyroksynę należy przyjmować regularnie, najlepiej o tej samej porze, zwykle rano, koniecznie na czczo, około 30-60 min przed posiłkiem. Każdorazowo lekarz indywidualnie ustala dawkę początkową leku. Następnie przeprowadza się kontrolne badania stężenia TSH, i na podstawie uzyskanego wyniku lekarz modyfikuje dawkę leku. Początkowo mogą być konieczne częstsze kontrole TSH (co ok. 6-12 tygodni). Natomiast po stabilnym wyrównaniu niedoczynności tarczycy kontrole TSH mogą być rzadsze (co 6-12 miesięcy). Należy poinformować lekarza prowadzącego o wszystkich innych przyjmowanych lekach; niektóre leki (np. preparaty żelaza) nie powinny być przyjmowane razem z lewotyroksyną w tym samym czasie. Przeczytaj odpowiedź na pytanie nadesłane przez pacjenta: Jestem w II trymestrze ciąży i mam niedoczynność tarczycy. Przyjmuję Euthyrox 25, pojawiła się anemia i zaczęłam przyjmować żelazo. Czy można przyjmować je przy hormonach? Odpowiedziała dr n. med. Ewa Krajewska-Siuda endokrynolog, pediatra Poradnia Endokrynologiczna Centrum Medyczne Enel-Med Centrum Leczenia Chorób Serca i Naczyń Unicardia Oczywiście Euthyrox można przyjmować łącznie z preparatami żelaza, ale należy pamiętać, że leki zawierające żelazo (podobnie jak leki zobojętniające, sukralfat) mogą osłabiać działanie lewotyroksyny. Stąd należy je podawać co najmniej dwie godziny przed podaniem leków zawierających żelazo, a według Pop i współpracowników odstęp pomiędzy tymi lekami powinien być sześciogodzinny. Piśmiennictwo: Lazarus Aspects of treatment of thyroid hypothyroidism. Thyroid, 2007; 17; 313-315. Pop Kuijpens van Baar Low maternal free thyroxine concentrations during early pregnancy are associated with impaired psychomotor development in infancy. Clin. Endocrinol., 1999; 50; 149-155. Czy możliwe jest całkowite wyleczenie niedoczynności tarczycy? Większość pacjentów z niedoczynnością tarczycy wymaga leczenia lewotyroksyną i okresowej kontroli TSH przez całe życie. W niektórych przypadkach (np. poporodowe zapalenie tarczycy, podostre zapalenie tarczycy, polekowa niedoczynność tarczycy) może dojść do samoistnego wyzdrowienia i ustąpienia niedoczynności tarczycy. Jak uniknąć zachorowania na niedoczynność tarczycy? Autoimmunologiczne choroby tarczycy (np. choroba Gravesa i Basedowa, choroba Hashimoto) są chorobami uwarunkowanymi genetycznie. Nie mamy wpływu na predyspozycję genetyczną osób obciążonych. Osoby, u których w rodzinie występują autoimmunologiczne choroby tarczycy powinny o tym fakcie informować lekarzy, aby ewentualnie unikać niektórych leków, które mogą wpłynąć na rozwój choroby. Ponadto takie osoby powinny okresowo kontrolować stężenie TSH, aby jak najszybciej rozpoznać rozwijająca się niedoczynność tarczycy i nie dopuścić do rozwoju ciężkich objawów. Przeczytaj też odpowiedź lekarza: Dieta przy niedoczynności tarczycy Niedoczynność tarczycy: znajdź endokrynologa w twojej okolicy data publikacji: 07:00 ten tekst przeczytasz w 2 minuty Popularnymi produktami łagodzącymi problemy z pęcherzem są żurawina, rumianek czy aronia. Istnieją również produkty, które jedynie potęgują na ból pęcherza. Czego unikać? Pair Srinrat / Shutterstock Produkty, których należy unikać, gdy masz problemy z pęcherzem Produkty, które pomagają, gdy masz problemy z pęcherzem Jeśli cierpisz z powodu bólu wywołanego nadreaktywnością pęcherza moczowego (OAB), zespołem bólu pęcherza moczowego lub śródmiąższowym zapaleniem pęcherza moczowego (IC), prawdopodobnie znasz uczucie dyskomfortu towarzyszące codziennym czynnościom. Przede wszystkim powinieneś przebywać pod stałą kontrolą lekarza, aby nie doprowadzić do poważnych chorób nerek. Istnieje jednak dodatkowy sposób na złagodzenia bólu pęcherza i kontrolowania objawów jest nim odpowiednia dieta. Wyeliminowanie podrażniających i jedzenie kojących pokarmów powinno złagodzić przewlekły ból pęcherza. Zapalenie pęcherza - przyczyny, objawy, leczenie. Leki na zapalenie pęcherza moczowego Dalsza część pod wideo. Produkty, których należy unikać, gdy masz problemy z pęcherzem Przede wszystkim wyeliminuj pikantne produkty. Ostre papryczki, czerwony pieprz, chrzan, dania kuchni meksykańskiej, tajskiej czy indyjskiej mogą jedynie podrażniać twój pęcherz. Podobnie produkty kwaśne, w tym owoce takie jak grejpfrut, cytryna, pomarańcza. Wyeliminować należy również wszelkie produkty moczopędne. Należą do nich między innymi alkohole, w szczególności piwa i wina. Pomidory oprócz dużych ilości moczopędnego potasu naturalnie zawierają w sobie również glutaminian sodu, który także negatywnie oddziałuje na pęcherz. Z kolej kawa i herbata są źródłem drażniącej pęcherz kofeiny. Należy także unikać napojów gazowanych, które zawierają dwutlenek węgla oraz sztuczne słodziki. Domowe sposoby na zapalenie pęcherza moczowego Produkty, które pomagają, gdy masz problemy z pęcherzem W celu zmniejszenia przykrych dolegliwości powinniśmy wybrać dietę niskohistaminową. Zawartość histaminy jest najniższa w produktach świeżych i rośnie wraz z procesami prowadzącymi do psucia się jedzenia. Nie należy spożywać także wielokrotnie odgrzewanych dań. Wprowadź do swojej diety nabiał oraz jajka. Mięso świeże lub mrożone np. kurczak, indyk, wołowina, wieprzowina i jagnięcina. Wszelkie świeże warzywa z wykluczeniem pomidorów. Owoce między innymi jagody, banany, borówki, porzeczki. Warto wprowadzić także płatki owsiane lub jaglane, siemię lniane oraz chleb żytni. Zalecane jest picie wody oraz mleka o niskiej zawartości tłuszczu. Wypróbuj też herbatkę ziołowo-owocową na pęcherz i drogi moczowe, która wspomaga ich prawidłowe funkcjonowanie. Treści z serwisu mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie. Potrzebujesz konsultacji lekarskiej lub e-recepty? Wejdź na gdzie uzyskasz pomoc online - szybko, bezpiecznie i bez wychodzenia z domu. zdrowe odżywianie zasady zdrowego odżywiania herbata zioła Dlaczego po piwie od razu chce nam się sikać? Te napoje szybko wypełniają pęcherz Poranna "mała czarna", piwo do obiadu, kieliszek wina do kolacji, a po chwili nieprzyjemne uczucie pełnego pęcherza. Wyjaśniamy, dlaczego po wypiciu niektórych... Tomasz Gdaniec Jesz codziennie to samo? Zobacz, jak to psuje twój organizm Jako ludzie mamy skłonność do popadania w nawyki, które nie zawsze mają dobry wpływ na nasze zdrowie. Współczesny świat narzuca szybkie tempo życia i zmusza do... Julia Dobranowska Co jeść, gdy bolą kolana? Dzięki tym produktom poczujesz ulgę Ból, obrzęk czy sztywność stawów w tym stawu kolanowego to częste objawy rozwijającego się w naszym organizmie stanu zapalnego. Na rynku dostępnych jest wiele... Sandra Kobuszewska Produkty, które wymiatają złogi z tętnic i udrażniają żyły. To warto jeść i pić codziennie W naszych tętnicach mogą powstawać niebezpieczne dla naszego życia i zdrowia złogi. Czasami są one przyczyną zawału serca lub wylewu. Złogi powstają między innymi... Joanna Murawska Najgorsze nawyki przed zaśnięciem Sen stanowi formę odpoczynku i relaksu po ciężkim dniu. Jest bardzo ważny, gdyż pozwala organizmowi na regenerację zarówno fizyczną, jak i psychiczną. Wiele osób... Ada Gryning Ten napój obniża poziom cukru we krwi. Pij od razu po posiłku Zbyt wysoki poziom cukru we krwi to niekorzystne zjawisko związane często z cukrzycą lub insulinoopornością. Jedną z najważniejszych metod regulowania stężenia... Marlena Kostyńska Co się dzieje z twoim cholesterolem, kiedy pijesz piwo? Piwo wytwarzane jest przeważnie z drożdży, chmielu i słodu, a dzięki tym surowcom w jego składzie znajdziemy witaminy, minerały, antyoksydanty i fitosterole. W... Marlena Kostyńska Dieta przy dnie moczanowej – charakterystyka choroby, zasady diety, produkty [WYJAŚNIAMY] Dna moczanowa to inaczej podagra. Jest to choroba metaboliczna wywoływana przez odkładanie się kryształków kwasu moczowego w stawach i tkankach okołostawowych. W... Marta Pawlak Najlepsze diety dla twojego serca. Tak zbijesz ciśnienie i cholesterol Dieta jest jednym z najlepszych sposobów ochrony serca. To, co jesz, ma wpływ na stan zapalny, ciśnienie krwi, poziom cholesterolu. Dlatego tak ważny jest dobór... Joanna Murawska Napój na wysoki cholesterol. Zmieszaj dwa składniki i pij raz dziennie Wysoki cholesterol to przypadłość, której nie należy lekceważyć. Chociaż cholesterol jest potrzebny do prawidłowego funkcjonowania organizmu, nie powinien on... Marlena Kostyńska

niedoczynność tarczycy a pęcherz